Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde
Find NVKC on YouTubeFind NVKC on FacebookFind NVKC on Twitter

Zoek een test

Ammoniak

Terug Terug naar het overzicht

Ook wel bekend als:
plasma ammoniak, ammonia, ammonium, NH3
Officiële naam:
ammoniak
Verwante testen:
ASAT, ALAT

In vogelvlucht

Waarom deze test?

De test wordt gedaan om verhoogde hoeveelheden ammoniak in het bloed op te sporen. Dit kan het gevolg zijn van ernstige leverfalen of het syndrome van Reye en kan gedragsveranderingen of verminderd bewustzijn verklaren. Daarnaast wordt de test gedaan om genetische stoornissen in de ureumcyclus op te sporen.

Welk materiaal?

Bloed

Monster

Wat wordt getest?

De test meet de hoeveelheid ammoniak in het bloed. Ammoniak wordt geproduceerd door bacteriën in de darmen en door cellen in het lichaam bij het verteren van eiwitten. Het is een afvalproduct en wordt daarom normaal gesproken naar de lever vervoerd. De lever zet ammoniak om in ureum, dat naar de nieren gaat en het lichaam verlaat bij plassen. Als dit proces ergens vastloopt dan hoopt ammoniak zich op in het bloed en kan het in de hersenen terecht komen. Ammoniak is giftig voor de hersenen en kan leiden tot bewustzijnsverlies of gedragsverandering.

Hoe wordt het materiaal verkregen?

Een buisje bloed wordt afgenomen uit een ader aan de binnenkant van de arm, meestal in de plooi van de elleboog. Om deze ader goed te kunnen zien en voelen wordt een stuwbandje strak om de bovenarm getrokken. In de ader wordt geprikt met een holle naald waardoor het bloed in het buisje wordt gezogen. De naald wordt maar één keer gebruikt en daarna vernietigd.

De test

Wanneer wordt deze test gedaan?

De ammoniaktest wordt soms gebruikt om de oorzaak te achterhalen van veranderingen in gedrag en bewustzijn. De dokter vraagt de test bijvoorbeeld aan voor baby's die de eerste dagen na de geboorte sloom of afwezig reageren, veel overgeven en alleen maar slapen of bij kinderen met deze symptomen na een virusinfectie. Met de ammoniaktest wordt onderzocht of deze baby's en kinderen lijden aan het syndroom van Reye.

Bij volwassenen wordt de ammoniaktest aangevraagd als de patiënt verschijnselen heeft van ernstige desoriëntatie of slaperigheid of als iemand in coma raakt. Dit kan gebeuren bij patiënten met een stabiele leverziekte die acuut verslechterd. Met de ammoniaktest probeert de dokter vast te stellen of de verschijnselen worden veroorzaakt door een zeer ernstige leveraandoening (hepatische encephalopathie).

Tot slot wordt de ammoniaktest gebruikt om een (erfelijk) probleem in de afbraak van ammoniak tot ureum te achterhalen.

Wat betekent de uitslag?

Bij gezonde mensen is de hoeveelheid ammoniak in het bloed onder de 50 µmol/L. Bij pasgeborenen kan dit hoger zijn (<160 µmol/L) en bij te vroeg geboren baby's soms tot 200 µmol/L.

Sterk verhoogd:

Sterk verhoogd ammoniak (> 70 µmol/L) betekent dat het lichaam ammoniak niet goed kan afbreken en of verwijderen. Bij baby's wordt extreem hoog ammoniak gevonden bij aangeboren afwijkingen in de omzetting van ammoniak tot ureum of als er sprake is van de hemolytische ziekte waarbij de rode bloedcellen kapot gaan. Bij kinderen tot ongeveer 15 jaar kan een verhoogde ammoniak gecombineerd met verlaagd glucose wijzen op het syndroom van Reye. Bij zowel kinderen als volwassenen kan verhoogd ammoniak wijzen op leverafwijkingen of nierschade.

Licht verhoogd:

Kortdurende, licht tot matig verhoogd ammoniak wordt relatief vaak gezien bij pasgeborenen. Ammoniak kan dan stijgen en dalen zonder dat dit zichtbare klachten veroorzaakt. Verhoogd ammoniak kan verder voorkomen bij:

  • Bloedingen in het maagdarmkanaal. De rode bloedcellen uit het bloed worden dan afgebroken in de darm. Hierbij komt veel eiwit vrij. Bij het verteren van eiwit komt weer ammoniak vrij.
  • Spierarbeid. Spieren produceren ammoniak bij inspanning en nemen ammoniak op in rust. Bij inspanning kan ammoniak dus stijgen.
  • Stuwing. Ammoniak kan verhoogd raken door stuwing (te lang afbinden van de arm) tijdens de bloedafname.
  • Roken en alcohol. Roken en alcohol kunnen een verhoogde ammoniak in het bloed veroorzaken.
  • Medicijnen. Medicijnen kunnen ammoniak zowel verhogen als verlagen. Medicijnen die ammoniak verhogen zijn bijvoorbeeld slaapmiddelen en plaspillen.
Verlaagd:

Verhoogde bloeddruk of gebruik van bepaalde antibiotica (zoals neomycine) kan leiden tot een verlaagd ammoniakgehalte in het bloed.

Nog vragen?

De informatie over deze test komt van deskundigen uit het ziekenhuislaboratorium. Daar worden dagelijks vele honderden testen uitgevoerd. Laboratoriumspecialisten zorgen er voor dat dit op een veilige en juiste manier gebeurt. Zij adviseren de dokter bij afwijkende uitslagen en ingewikkelde problemen.

Heeft u naar aanleiding van deze informatie nog een vraag? Stel deze aan een klinisch chemicus.

© 2018 Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde, laatst bijgewerkt 17-10-2010

Terug Terug naar het overzicht