Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde
Find NVKC on YouTubeFind NVKC on FacebookFind NVKC on Twitter

Laboratoriumonderzoek speelt bij 70% van de diagnoses een sleutelrol


Wij nemen uw bloed serieus!


Zelftest betrouwbaar?

Vraag:

Is een thuistest of zelftest die ik via drogist, apotheek of internet koop betrouwbaar?

Antwoord:

Het is moeilijk om daar een eenduidig antwoord op te geven. Dat komt omdat er vele verschillende testen op de markt zijn die iedereen zelf kan uitvoeren. Denk daarbij aan zwangerschapstesten, glucosetesten, stollingstesten, cholesteroltesten, eiwit in urinetesten en drugtesten. Al deze testen hebben een verschillend doel en moeten anders geïnterpreteerd worden.

De meest bekende thuistest is de zwangerschapstest. Dit is een over het algemeen betrouwbare test die eenvoudig thuis gedaan kan worden met urine van een (mogelijk zwangere) vrouw. De uitslag geeft aan of er sprake is van zwangerschap.
Een andere thuistest is de glucosemeting die diabetespatiënten gebruiken voor hun glucoseregulatie. De betrouwbaarheid van deze test hangt nauw samen met een juiste bloedafname en een goed gebruik van de meter. Bovendien zijn niet alle meters even betrouwbaar. Diabetesverpleegkundigen zullen de patiënten instrueren over de werkwijze, maar het blijkt dat er nog veel problemen optreden bij het gebruik van deze thuistest.

De laatste jaren hebben verschillende instanties acties opgezet om zelftests te promoten. Zo heeft de Hartstichting cholesterolmetingen aangeboden in verschillende supermarkten. Een ander voorbeeld is de Niercheck die de Nierstichting enige tijd heeft aangeboden via internet.
Klinisch chemici hebben enige aarzeling bij deze ontwikkeling. Niet altijd zijn de uitkomsten betrouwbaar. Zo blijkt dat de Niercheck vaak een positieve testuitslag geeft (er is eiwit in de urine aanwezig, wat niet hoort), terwijl er helemaal niets met de persoon aan de hand is. Dit kan leiden tot grote ongerustheid en dat zou voorkomen moeten worden. Zoals gezegd, hangt de betrouwbaarheid van thuistests nauw samen met de uitvoering en de kwaliteit ervan. Gekwalificeerde laboratoriummedewerkers zullen altijd beter in staat zijn de handelingen goed uit te voeren dan mensen thuis.

Voor cholesterolmetingen geldt nog een ander probleem. Want wanneer is het cholesterolgehalte te hoog? De betekenis van de uitslag, zeker voor mensen die niet gewend zijn om met labaratoriumtests om te gaan, is niet altijd eenduidig. Er zijn ook altijd andere risicofactoren die per individu een rol spelen bij de interpretatie. Een (huis)arts zal alle factoren mee laten wegen in zijn of haar beslissing voor vervolgonderzoek of behandeling. Bij de zelftest ontbreekt echter vaak advisering en goede hulp voor interpretatie hiervan.

Er zijn dus nog heel veel kanttekeningen te plaatsen bij het gebruik van zelftests. De ontwikkeling lijkt echter niet te stuiten. Vandaar dat klinisch chemici zich inzetten voor de kwaliteit, werken aan richtlijnen voor zelftests en steeds meer betrokken zijn bij het voorlichten van het publiek over de juiste werkwijze en over de betekenis van testuitslagen (zie ook de zelftestpagina).