Klinische chemie in het nieuws

Het gebruik van testen voor bloed- en urineonderzoek in de huisartspraktijk, de zogenaamde point of care testen (POCT),neemt toe in Nederland. De meest verbreide test is de nitriettest voor onderzoek van urine bij vermoeden van een blaasontsteking. De meest recente ontwikkeling is de introductie van de CRP bloedtest waarmee de huisarts snel kan vaststellen of een lage luchtweginfectie bacterieel is en of de patiënt antibioticum voorgeschreven moet krijgen. Hiermee wordt onnodig gebruik van antibioticum bij hoestklachten fors teruggedrongen.

Point of care testen worden met groot gemak geïntroduceerd en gebruikt door gezondheidswerkers die geen opleiding in laboratoriumtechnieken hebben gehad. Dit houdt een risico in voor de zorgvuldigheid waarmee de testen worden uitgevoerd, de data worden vastgelegd en geïnterpreteerd.

In opdracht van de Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft een samenwerkingsverband van RIVM, NIVEL en de Universiteit Twente onderzocht hoe het gesteld is met een aantal veiligheidsaspecten die relevant zijn voor het gebruik van POCT in de huisartsenpraktijk.
De resultaten zijn beschreven in het RIVM rapport: Point Of Care Testing in Primary Care in the Netherlands. De onderzoeksgroep, waar Ron Kusters, klinisch chemicus en hoogleraar aan de Universiteit Twente deel van uitmaakte, concludeert dat in de huisartspraktijk weinig aandacht is voor kwaliteitsaspecten zoals kalibratie, onderhoud en bewaarcondities.
Van groot belang is ook dat er meer aandacht komt voor hygiëne bij de vingerprik. Slechts 50% van de onderzochte praktijken reinigt de vinger voor de prik terwijl het nalaten hiervan, bijvoorbeeld bij een meting van glucose, ernstige fouten kan veroorzaken.
Het rapport beveelt aan om de richtlijnen voor de huisartspraktijk uit te breiden met aanwijzingen voor het veilig en juist gebruik van point of care testen.

Het gebruik van POCT in ziekenhuizen vertoonde in het verleden vergelijkbare manco’s. In 2009 is daarom op aanwijzing van de Inspectie het proces voor alle POCT voorzieningen in het ziekenhuis onder supervisie van het laboratorium geplaatst. Dit heeft geleid tot aanzienlijke verbeteringen in veiligheid en kwaliteit. De beroepsvereniging van specialisten laboratoriumgeneeskunde, NVKC, heeft momenteel een richtlijn over het toepassen van POCT in de eerste lijn in voorbereiding. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de NHG en andere betrokkenen in het veld.

"POCT in de eerste lijn met maximale kwaliteitsborging". Met dit project heeft het Laboratorium voor Klinische Chemie en Hematologie van het Jeroen Bosch Ziekenhuis de Publieksprijs Klinische Chemie 2012 gewonnen.

Door het plaatsen van POCT-apparatuur bij huisartsen hoeven patienten voor bloedafname niet eerst naar het ziekenhuis, maar kan ter plekke een diagnose worden gesteld en wordt dubbeldiagnostiek voorkomen. Het laboratorium bewaakt de kwaliteit van de meters en de metingen. Klik hier voor een volledige projectbeschrijving jbzPublieksprijs NVKC POCT 1ste lijn.pdf 

Het laboratorium van het Bronovo Ziekenhuis heeft vanaf het begin in 2006 voor elke editie van de prijs een project ingediend, dit jaar zelfs twee, zonder ooit de hoofdprijs te winnen, Daarom heeft de jury besloten om in dit lustrumjaar aan hen een oeuvreprijs toe te kennen.

De jury roept alle laboratoria op om serieus te onderzoeken of de ingediende projecten ook in hun organisatie passen, en verwacht van alle indieners dat zij daar enthousiast aan mee zullen werken. Omdat in dit geval niet geldt dat ‘bescheidenheid siert’ maar wel dat ‘onderscheidendheid loont’ , hoopt de jury over 2 jaar weer zoveel prachtige projecten te mogen beoordelen.

Kijk voor een overzicht van alle ingezonden projecten en het juryrapport op uwbloedserieus.

Op 7 juni start de publiekscampagne van ZegelGezond; het nieuwe zegel voor gezondheidswebsites. Op de "Dag van de Zorginnovatie" in Utrecht wordt hiervoor het startsein gegeven. ZegelGezond is een maatschappelijk initiatief dat mensen helpt de beste online gezondheidsinformatie te vinden. Het publiek herkent deelnemende websites aan het zegel en kan via een zoekmachine snel en makkelijk de hoogst gewaardeerde informatie op aangesloten websites vinden.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er veel mis is met publieksinformatie over gezondheid en ziekte op internet. Van de ongeveer 15.000 Nederlandstalige websites is de helft niet in orde; de gezondheidsinformatie is verouderd, onduidelijk, incompleet en soms zelfs onjuist. Tegelijkertijd wordt deze informatie veel gebruikt; acht op de tien Nederlanders zoeken éérst gezondheidsinformatie op internet en gaat pas daarna naar de dokter. Veel mensen komen daardoor verkeerd geïnformeerd bij de arts. De gebrekkige informatievoorziening is daarom vaak een stoorzender in de arts-patiëntrelatie, zo geven huisartsen zelf ook aan. Ook kan verkeerde informatie op internet ronduit schadelijk zijn voor gezondheid; het doet bijvoorbeeld de medicatietrouw afnemen. Het is daarom erg belangrijk dat goede informatie op internet herkenbaar is.

ZegelGezond maakt de kwaliteit van website en informatie in één oogopslag duidelijk. Alleen websites die voldoen aan de ruim 60 basisspelregels verdienen het zegel. Deze eisen heeft ZegelGezond in samenspraak met het gezondheidsveld opgesteld. Ze toetsen met name de transparantie van de organisatie, bronnen, risico's, reclame en de bescherming van persoonlijke data. Naast het zegel zijn twee cijfers zichtbaar die aangeven hoe de informatie inhoudelijk wordt gewaardeerd. Eén cijfer wordt gegeven door vakexperts (professionals zoals artsen en verpleegkundigen), het andere wordt gegeven door publiekexperts (ervaringsdeskundigen zoals (ex)patiënten en mantelzorgers). Iemand die op een deelnemende website komt, ziet daar dus aan het zegel of de website aan de basisspelregels voldoet en aan de cijfers hoe de informatie inhoudelijk is gewaardeerd. Daarnaast lanceert ZegelGezond een centrale zoekmachine op www.zegelgezond.nl, waarmee alleen in de deelnemende websites gezocht kan worden. De hoogst gewaardeerde websites verschijnen bovenaan in de zoekresultaten.

Tijdens de introductieperiode in 2012 hebben al zo’n 75 organisaties zich bij ZegelGezond gemeld voor deelname, waaronder de NVKC met de website www.uwbloedserieus.nl  Inmiddels doen de volgende organisaties met één of meer websites mee: Astma Fonds - AstraZeneca – CZ – De Kraamvogel - Eno Zorgverzekeraar - Genzyme - Hersenstichting Nederland - Nederlandse Hartstichting - Medicinfo - NVKC - Sportgeneeskunde Nederland - Tergooiziekenhuizen - Trimbos-instituut - Van Praag Instituut - Mijn Kinderarts - Menzis - Shire - Stichting Anticonceptie. Deze koplopers onderscheiden zich daarmee op transparantie en kwaliteit.

ZegelGezond is met financiële steun van het Innovatiefonds Zorgverzekeraars en ZonMw ontwikkeld en getest. Het is ondergebracht in Stichting ZegelGezond Nederland (ANBI). Deze stichting functioneert in het algemeen belang en heeft daarmee een maatschappelijke taak- en doelstelling. De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF), Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN), Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) hebben hiervoor bestuursleden voorgedragen. De stichting exploiteert ZegelGezond via Bureau ZegelGezond Nederland b.v.

Dr. Marcel van Borren, klinisch chemicus in opleiding in het Jeroen Bosch Ziekenhuis, heeft de Health to Business Award 2012 gewonnen. Hij won de prijs voor zijn leidende rol bij de Point of Care Labs, een systeem waardoor in de huisartspraktijk diagnostisch onderzoek kan worden uitgevoerd. De prijs bestaat uit een oorkonde en een geldbedrag van € 10.000.
De uitreiking vond plaats tijdens de voorjaarsbijeenkomst van de Health to Business Community Jeroen Bosch op 12 april jl.

De criteria voor nominatie waren:
1) Ondernemerschap en voorbeeldfunctie
2) Belang voor de gezondheidszorg
3) Grensoverschrijdende stimulerende werking voor economie en werkgelegenheid
4) Innovatie en voorbeeldfunctie
5) Maatschappelijke relevantie

Van Borren won de prijs doordat hij in staat is gebleken met een groot aantal partijen binnen en buiten het ziekenhuis tot een goed functionerend systeem te komen, dat in een grote behoefte voorziet. Huisartsen kunnen met één van de zes tests bijvoorbeeld uitsluiten dat sprake is van een longontsteking. Daardoor hoeft niet onnodig antibiotica te worden voorgeschreven. Patiënten hoeven niet meer naar een prikpost.

De Health to Business Community Jeroen Bosch (H2B) is opgericht in 2008 door het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het Bossche bedrijfsleven om interactieve kennisuitwisseling en ontmoeting tussen ondernemende bedrijven, medisch specialisten, managers in de zorg en kennisinstellingen te stimuleren.

De NVKC heeft voor haar publiekswebsite www.uwbloedserieus.nl op 9 december 2010 het HON Certificaat ontvangen. HON staat voor Health On the Net Foundation; dit is een wereldwijde organisatie die tot doel heeft de kwaliteit van medische informatie op het internet te verbeteren. Websites worden getoetst aan de HONcode, een set van criteria die onder meer betrekking hebben op deskundigheid, privacy, transparantie en onafhankelijkheid. De HON Foundation heeft de website gecontroleerd en volledige overeenstemming bevonden met de HONcode. De webredactie is bijzonder trots op deze erkenning, die mede op het conto komt van de Werkgroep Publieksvragen en de Werkgroep Uwbloedserieus/Kiesbeter. Meer informatie over de HONcode vindt u op de HON website.

Mensen met diabetes moeten periodiek bloed laten prikken om de HbA1c-waarde vast te stellen. Deze waarde is een belangrijk ijkpunt in de samenwerking tussen de diabetespatiënt en zorgverlener om tot een zo goed mogelijke regulatie van diabetes te komen. Deze zogenoemde HbA1c-waarde werd in Nederland altijd uitgedrukt in een percentage. Vanaf 2011 zullen laboratoria de HbA1c-waarde uitsluitend nog weergeven in mmol/mol. Daarmee geeft Nederland uitvoering aan internationale afspraken over een uniforme schrijfwijze. Door te kiezen voor één internationale eenheid voor de HbA1c-waarde, kunnen de HbA1c-waarden uit verschillende landen met elkaar vergeleken worden.

In het afgelopen jaar is de nieuwe eenheid geïntroduceerd. In 2010 werden zowel de oude als de nieuwe HbA1c-waarde gerapporteerd. De getallen van de nieuwe HbA1c-waarde zijn namelijk echt anders. Een HbA1c-waarde van 7% wordt bijvoorbeeld in de nieuwe eenheid gerapporteerd als 53 mmol/mol.

Vanaf januari 2011 wordt de HbA1c-waarde nog uitsluitend als mmol/mol gerapporteerd. De invoering van de nieuwe eenheid is gecoördineerd door de Nederlandse Diabetes Federatie in samenwerking met een landelijke stuurgroep. De NDF roept behandelaars op om mensen met diabetes snel vertrouwd te maken met de nieuwe HbA1c-waarde.

Meer informatie voor mensen met diabetes, behandelaars en klinisch chemici is te vinden op de website http://www.nieuwediabeteswaarde.nl/ . Op de website zijn ook handige hulpmiddelen te vinden om de HbA1c-waarde om te rekenen. Mensen met diabetes kunnen met vragen in eerste instantie terecht bij de eigen behandelaar. Ook kunnen zij bellen met de Diabeteslijn van de Diabetesvereniging Nederland.

Google op 'zelftest' en je komt ze bij bosjes tegen: testen voor allerlei ziektes en situaties die vroeger alleen via de huisarts bij het laboratorium werden gedaan. Nu hoef je er de deur niet meer voor uit en niemand hoeft er iets van te weten. Maar wat heb je nou eigenlijk aan zo'n zelftest en is het resultaat ervan wel te vertrouwen? Klinisch chemici en apothekers hebben de handen ineen geslagen in een eerste poging om het kaf van het koren te scheiden: eerste hulp bij zelftesten op http://www.uwbloedserieus.nl/zelftesten.php

Sneller een diagnose stellen of uitsluiten, eerder doorverwijzen, vroegtijdige aanpassing van medicatie: goed voor de patiënt, de huisarts kan zijn werk beter doen en het leidt tot kostenbesparing in de zorg. Dat is het resultaat van ‘reflecterend testen' door het laboratorium. Wanneer uitslagen van een patiënt daar aanleiding toe geven, voeren de laboratoriumspecialisten van het Atrium MC in Heerlen op eigen initiatief extra testen uit en voegen ze er commentaar aan toe voor de huisarts. In meer dan de helft van de gevallen leidt dit tot gezondheidswinst.
"Grensoverstijgend" noemt de jury van de publieksprijs klinische chemie dit winnende initiatief van de Heerlense laboratoriumspecialisten. Juryvoorzitter Marjolein de Booys (NPCF): "Voor patiënten is dit echt een heel belangrijke ontwikkeling. Het is nu aangetoond dat de expertise van het laboratorium echt een toegevoegde waarde heeft, waarmee de huisarts nog beter ondersteund kan worden. Bovendien hoeven patiënten niet nog een keer terug te komen voor aanvullende onderzoeken. We hopen dan ook dat dit project snel navolging krijgt in het hele land." In haar rapport wees de jury nadrukkelijk op het lef en doorzettingsvermogen dat nodig is om het domeindenken in de zorg te doorbreken. Zij betoont daarom respect voor alle inzenders voor de prijs, ook uit voorgaande jaren, die hier blijk van hebben gegeven.

De Publieksprijs Klinische Chemie is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC) en wordt jaarlijks uitgereikt aan een origineel en van origine klinisch chemisch project dat aantoonbaar, met meetbare resultaten, in positieve zin een grote impact heeft voor patiënten en/of hun omgeving.

Samenstelling van de jury in 2010:

• drs. Marjolein de Booys, manager kwaliteit NPCF, voorzitter
• dr. Dirk Bakkeren, laboratoriumspecalist klinische chemie, Commissie PR en Communicatie NVKC
• drs. Jacintha van Balen, wetenschappelijk medewerker NHG, huisarts
• Maarten Evenblij, journalist/publicist
• dr. Janneke Schermers, lid Tweede Kamer voor het CDA, gynaecoloog
• drs. Theo van Uum, Ministerie VWS, directie MEVA.

De prijs werd uitgereikt tijdens het Voorjaarscongres van de NVKC op 22 april in Veldhoven. Een overzicht van alle inzendingen, alsmede het juryrapport, is hier te vinden. 

In Medisch Contact van deze week pleiten de klinisch chemici van het Medisch Spectrum Twente en de Ziekenhuisgroep Twente voor een jaarlijkse evaluatie van het gebruik van glucosemeters door het laboratorium. Dit zou moeten worden opgenomen in het diabeteszorgplan en bekostigd vanuit de nieuwe bekostigingsvorm voor diabeteszorg.

In 25% van de gevallen gaat het mis met de zelfcontrole door diabetespatiënten. Dat kan aan de meter liggen, maar in het overgrote deel van de gevallen gaat het om onjuist gebruik daarvan door de patiënt zelf. Dat was de uitkomst van de grootschalig opgezette bloedglucosemeterdagen in Twente, het project dat in 2008 de Publieksprijs Klinische Chemie won. 

Bij mensen die (mogelijk) diabetes hebben, wordt door het meten van glucose en HbA1c in het  bloed bepaald hoe ze er voor staan. Daar wordt vervolgens de hoeveelheid en frequentie van medicatie op ingesteld. De meting van glucose geeft het bloedsuikergehalte van dat moment weer. De HbA1c-waarde geeft de hoeveelheid 'versuikerd' hemoglobine in het bloed aan. Dit is een maat voor de gemiddelde bloedglucosewaarde in de afgelopen 2 tot 3 maanden.

Met ingang van 6 april 2010 gaat de waarde waarmee HbA1c wordt uitgedrukt veranderen: van procenten naar mmol/mol (spreek uit als: millimol per mol). Dit gebeurt omdat zo over de hele wereld HbA1c langs dezelfde meetlat gelegd wordt.

Deze verandering gaat gepaard met een grote voorlichtingscampagne voor patiënten, huisartsen, laboratoriumspecialisten en andere zorgverleners. U vindt alle informatie op deze website